DENEMELER

HESEN GERDUN: Petrol gelirlerinden pay almak/mı?

Geçenlerde, Amed Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı, bir belediyenin kendi sınırları içinde çıkarılan petrolden pay alması gerektiğini belirtti. Kapitalist modernitenin, DAİŞ eliyle Kobane ve Rojava devrimine saldırıları ve bunun karşısında Kürdistan halkı ve demokratik çevrelerin direnişinin, siyasal gündemin merkezini oluşturduğu bir zamanda, sözkonusu açıklamalar gündemde pek yer bulmadı.
Kürdistan coğrafyası ve toplumuna, ulus-devletin temel yaklaşımını ele aldığımızda üstü örtülü bir sömürgeci anlayışın halâ egemen olduğu bir gerçek. Kürdistan’daki belediyelerin ağır maddi kaynak sıkıntısı çekmelerinin en önemli nedenlerinden biri de bu. Bir bölgede çıkarılan petrol gelirinin bir kısmının, oradaki belediyenin bütçesine aktarılması da böyle bir gerekçe ile talep ediliyor olabilir. Dar anlamda bakıldığında, bu talep bir gerekliliği dile getiriyor.
Tüm alternatif çözüm arayışlarına rağmen, enerji alanında hegemonyasını halâ koruyan petrol, kuşkusuz üzerinde önemle durulması gereken bir konu. Ancak bunun nasıl olacağı, hangi saiklerden yola çıkılıp, hangi ölçüler ve yöntemlerin esas alınacağı, petrolün kendisinden çok daha fazla önem arz etmektedir.
Hayata geçmesi halinde, toplumun bir kazanımı olarak görülüp doğru ve yerinde bir talep olduğu öne sürülebilir. Ancak, bu haliyle çok önemli eksiklikler ve yanlışlıklar içerdiğini önemle belirtmek gerekir. Herşeyden önce, dar anlamda petrolden pay istemenin; demokratik-ekolojik-kadın özgürlükçü bir paradigmayı esas alan ve demokratik toplum modelini öneren bir mücadele ve hareketin anlayışıyla uyuşmadığı, hatta onunla ters düştüğü ortadadır. Belediyelerin maddi sıkıntılarını, bulundukları bölgelerdeki petrolden pay almakla çözmesi mümkün olsaydı, Kerkük ve daha birçok örnek ortaya çıkmazdı. Yani sorun, bu şekilde çözülemeyeceğinden, gerçekten toplumun ihtiyacı olan, doğru tespit etmek ve çözümünü hayata geçirmektir. Günümüzde egemen olan petrol endüstrisinin, toplumsal ve ekolojik açılardan çok büyük ve onarılamaz yıkımlara yol açtığı açık. Demokratik toplum paradigması da, petrol de dahil olmak üzere insanlığın fosil yakıtlara mahkum edilmesini yanlış görüp, daha toplumsal-ekolojik-ekonomik açılardan tahribatlara yol açmayan enerji yöntemlerinin bulunması gerektiğini ısrarla vurguluyor. Dolayısıyla ilk adım olarak, petrolün toplumsal yaşamda ve ekonomide yerinin olup olmayacağı, olacaksa neresi ve nasıl olacağını, bu paradigma doğrultusunda belirlemek gerekiyor. Enerji ve petro-kimya ürünleri konusunda sağlıklı yöntemler yaygınlaştırılana kadarki ara süreç içinde petrol kullanımı gereklilik olarak ortaya çıkıyor. Ama bu gereksinimi karşılarken, bugünkü kullanım anlayışı ve uygulamalarını radikal biçimde sorgulamak kaçınılmazdır. Bu çerçevede ekolojik-toplumsal ve ekonomik alandaki yıkımlarını en aza indirecek tedbirleri titizlikle hayata geçirilebildiği oranda, petrol kullanımı ve geliri makul görülebilir. Ama ısrarla vurgulamak gerekir ki, bu da sermaye-iktidar tekellerince değil, ancak toplumun demokratik denetimiyle mümkündür. Dolayısıyla bu konuda gerekli anlayış ve mekanizmaların oluşturulması hayati önem arz ediyor.
Bir de, petrol her yerde yok. Yani, sadece maddi yönü bile ele alınsa, ki bu kesinlikle doğru bir yaklaşım olarak kabul edilemez; sorun çözülebilecek mi? Hadi diyelim petrolü olan bölgelerdeki belediyelere veya topluma, elde edilen petrol gelirlerinden doğrudan pay aktarıldı. Pekii, petrolü olmayanlar ne yapacak, onlar kendilerini nasıl finanse edecekler? Burada adalet, dayanışma, birbirini tamamlama nerede kaldı?
Bir diğer husus da, esasta en büyük yağma ve sömürünün madenler, endüstriyel maddeler, tarım ürünleri ve herşeyden önemlisi de Dicle ve Fırat başta olmak üzere sular üzerinde gerçekleştiriliyor olmasıdır. Türkiye genelindeki hidro-elektrik enerjinin gerçekte % 60’ı Kürdistan’da üretiliyor olmasına rağmen kaçak kullanım gerekçe gösterilerek, HES’lerin olduğu tüm bölgelerde elektrik kesintileri, insanları çıldırtacak, yaşamı durduracak noktaya getiriliyor. Nitelik ve nicelik olarak en zengin maden cevherlerinin bulunduğu Elazığ bölgesinde bir tek endüstriyel üretim tesisi yok. Dünya genelinde sekizinci ve Türkiye’de de birinci sırada yer alan Mardin’deki fosfat kaynakları, yıllarca işletilmiş ve durdurulmuş, birkaç yıldır yeniden işletilmekte. Ama bunun toplum ve çevre sağlığına zararları ile Mardin halkına ekonomik katkısının ne olduğunu soran, soruşturan yok. Urfa, doğru kullanılması halinde Ortadoğu’nun tahılını tek başına karşılayacak olan Harran ovası yanında, Türkiye’nin en verimli ve en büyük tarım arazisine sahip tek işletmesi olan TİGEM tesisinin barındırmakta. Ama aynı Urfa bölgesinde, her yıl nüfusun yarısından fazlası geçici-gezici tarım işçisi olarak yollara dökülüyor, onca eziyet yetmezmiş gibi zaten düşük olan ücretlerini alamadıkları gibi, aşağılanıyor, faşistlerin saldırılarına maruz kalıyor, onlarcası da trafik cinayetlerinde yaşamlarını yitiriyorlar. En fazla petrolün çıkarıldığı Batman, aynı zamanda karayolları en kötü olan bölge. Bununla birlikte, sömürgeci siyaset sonucunda çocuk işçiliği ve uyuşturucu kullanımı gibi sosyo-ekonomik yıkımların en yüksek oranda gerçekleştiği yer de yine aynı coğrafya. Daha birçok örnek vermek mümkün.
Hem genel anlamda Kürdistan’daki ekonomik imkanlar ile toplumun ekonomik durumu arasındaki dengesizlik, hem de belediyelerin kendi sorumluluklarını yerine getirebilecek maddi imkanlara sahip olamamaları sorunu, tek başına petrol gelirlerinden pay almakla çözülemeyecek kadar ağır. Bu nedenle hem sorunu ve hem de çözümü ele alırken bütünlüklü, yeterli derinlikte ve savunulan paradigma ve toplumsal modelle uyumlu biçimde ele almak elzemdir. Bunun için, herşeyden önce kapitalist modernitenin, içeriğini boşalttığı ve sadece altyapı, temizlik vb. hizmetlerle sınırlandırdığı, toplumsal ve ekolojik işlevlerinden soyutladığı belediyecilik anlayışı terk edilmek durumundadır. Bunun yerine, doğru ve gerekli olan; demokratik öz-yönetim temelinde toplumun yerelden kendisini yönetebilecek bir anlayışın hayata geçirilmesi; bunun için de mevcut belediyelerin öncülük yapmasıdır. Böyle bir sistem içerisinde, her yerel yönetim birimi, tabii ki kendi sorumluluk alanlarındaki ekonomik imkanları toplumsal adaleti ve ekolojiye saygıyı esas alarak, toplumsal ihtiyaçları karşılama temelinde değerlendirebilecektir. Böyle bir yerel yönetim anlayışı toplumun, demokratik özerk topluluklar temelinde, demokratik-komünal-konfederal sisteminin gerçekleşmesi konusunda yaşamsal öneme sahiptir.
Dolayısıyla; “petrolden pay isteriz”, “vergileri vermeyiz, biz toplarız” gibi söylemler yerine, sosyo-ekonomik sorunların radikal çözümünde de yerel yönetim birimlerinin doğru anlayışı, eylem ve öncülüğü gerçekleştirmemeleri, hiç bir gerekçeyle izah edilemez ve bu saatten sonra da ertelenemez.
Ekonomi alanındaki adaletsizlik, parayı alan ve vereni değiştirmekle değil; ekonominin, gerçek anlamda toplumsallaşmasıyla ortadan kaldırılabilir. Ekonomik imkanlar ise bunun üzerinden değerlendirilir; petrol de dahil !

Hesen Gerdûn
30.07.2014
Kürdistan